# &lokalize; El Kitabı

Nick
Shaforostoff

    shaforostoff@kde.ru

Emir
SARI

    emir_sari@îcloud.com

Çeviri
2007-2009
Nick Shaforostoff
&FDLNotice;
2025‒08‒19
Uygulamalar 25.10

&lokalize; üretkenlik ve kalite önceliği amaçlı bir bilgisayar destekli çeviri sistemidir. Genelde CAT araçlarında da bulunan çeviri belleği, kavram dizini ve ayrıca benzersiz bir çeviri birleştirme (eşzamanlama) yeteneğine iyedir. Yazılım çevirisi için özel olarak tasarlanmıştır ve serbest ofis belgeleri çevirisi için de dış dönüştürme araçları ile tümleşir.

&lokalize;
yerelleştirme
l10n
uluslararasılaştırma
i18n
çeviri
globalleştirme
g11n
XLIFF
gettext
OpenDocument

## Giriş

Genellikle, program iletileri ve belgelendirmeler İngilizce yazılır. Gerekli araçlar ve kitaplıklardan oluşan ilgili çatıları kullanarak, favori uygulamalarınızı İngilizce olmayan kendi ana dilinize çevirmeniz olanaklıdır. Bir uygulamayı belirli bir dile adapte etme olarak bilinen bu kavrama yerelleştirme denir. Yerelleştirme süreci, programın arayüzünü ve belgelendirmesini, kullanıcıların gereksinim duyduğu çeşitli dillere çevirme ve bazı ülke ve bölgelere göre girdi ve çıktıları çeşitli göreneklere uyacak biçimde ayarlamaktır. &lokalize;, bir uygulamanın arayüzünü birden çok dili konuşacak biçimde ayarlamada yardımcı olacak bir araçtır.

Uluslararasılaştırma destekli her program, bir veya birden çok ileti kataloğu dosyasını çeviri için kullanıma sunar. Bu dosyaların uzantısı `.pot`’tur. POT, Portable Object Template (Taşınabilir Nesne Şablonu) ifadesinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. &lokalize;, gelişmiş ve kullanımı kolay bir PO dosyası (&GNU; gettext ileti kataloğu) düzenleyicisidir. &kde; Platform 4 çatısı kullanılarak sıfırdan yazılmıştır ve çevirmenler için gelişmiş bir bilgisayar destekli çeviri ortamı sunar. PO dosyalarının temel düzenlemesi yanında; kavram dizini, çeviri belleği, kalite önceliği için diff düğümleri, proje yönetimi vb. için destek içerir. Tam dolaşım yeteneği, gelişmiş düzenleme işlevselliği, arama işlevleri, sözdizim denetimi ve istatistik işlevleri gibi birçok özelliği vardır.

Portable Object (.po) dosyaları: Her bir çevirmen, bu POT şablonlarından birini alır ve boşlukları doldurmaya başlar; her bir ileti, istenen dile çevrilir. Çeviri metnini içeren dosya, artık bir PO (Portable Object) dosyası olarak anılır.

## Düzenleyici

### Ana Pencere

Öntanımlı olarak, ana pencere altı bölümden oluştur. Sağ üst kutu saltokunurdur ve yalnızca açılmış PO/POT dosyasından alınan msgid’yi (kaynak metin) içerir. Bu kutunun altında bulunan düzenleme kutusu ise msgstr’yi (hedef metin) belirtir. Buraya metin girebilir veya girilen metni değiştirebilirsiniz.

Öntanımlı ana &lokalize; penceresi
Bu, bir dosya açıldığındaki öntanımlı pencereyi gösterir

Ana pencerenin sol üst köşesi Çeviri Birimleri’ni gösterir. Bunun altında Birim Üst Verisi vardır ve şu anda görüntülenen kaynak metinle ilgili yorumları içerir. Sol altta, geçerli kaynak metin girdisi için çeviri veri tabanındaki önerilen çevirileri gösteren bir Çeviri Belleği bölümü vardır. Pencerenin sağ alt köşesinde, Kavram Dizini bölümü görüntülenir.

Çeviri dosyaları, ayrı sekmelerde iki büyük çoklu satır düzenleme görünümüyle ve birkaç araç görünümleriyle açılır. Bu görünümler üst üste yığılabilir (sekmeler gibi), ayrı ayrı gösterilebilir veya gizlenebilir. Çeviri dosyaları, birimler adı verilen birden çok İngilizce girdi eşinden oluşur. Bir birim, genelde kullanıcı arayüzündeki bir diziye veya belgelendirmedeki bir paragrafa denk gelir. İlk çoklu satır düzenlemesinin amacı, eşin özgün kısmını görüntülemektir. İkinci çoklu satır düzenlemesinin amacı ise çeviriyi görüntülemektir. Birimler arasında Çeviri Birimleri görünümü ile veya Page Down ve Page Up düğmeleriyle dolaşabilirsiniz.

Bir birim,çevrilmiş veya çevrilmemiş olabilir. Çevrilmiş bir birimin çevirisi hazır olabilir veya hazır olmayabilir (buna bazen bulanık çeviri de denir). Birim hazır değilse çevirisi yatık metinle gösterilir. &lokalize;, dosyada çeviri durumlarına göre kolayca dolaşmanıza izin verir. Kısayollar için Git menüsüne bir göz atın. Pencerenin altındaki durum çubuğu, sırasıyla geçerli dizi numarasını, toplam çevrilmemiş dizi sayısını, toplam hazır olmayan dizi sayısını ve geçerli dizinin durumunu gösterir. Dolaşırken, çevrilmemiş diziler hazır değil olarak varsayılır. Ayrıca, Çeviri Birimleri araç görünümünün süzme özelliğini kullanabilirsiniz. Page Down düğmesine basmak, sizi bu araç görünümündeki bir sonraki süzülmüş/sıralanmış birime götürür.

İletilerdeki boşlukların önemli olduğu konsol uygulamalarının çevirisini kolaylaştırmak için Ayarlar&lokalize; Uygulamasını Yapılandır… ana menü ögesindeki Düzenleme sekmesinden, Düzenleyicide boşluklar, sekmeler ve yeni satırlar gibi ayırıcıları görselleştir seçeneğini etkinleştirin.

Özgün çeviri şablonuna artık erişiminiz yoksa (kimi ticari çeviri projelerinde çok sık rastlanan bir durumdur) ilgili dilden bir çeviri dosyası kullanabilirsiniz. Tüm çeviri birimlerini temizlemek için Dosya Tüm Çevrilmiş Girdileri Temizle menü ögesini veya &Ctrl;&Alt;D kısayolunu kullanın.

Ana menüden Ayarlar Araç Görünümleri ögesini kullanarak Alternatif Çeviriler, Birincil Eşzamanlama, İkincil Eşzamanlama, İkili Birimler vb. gibi birçok ek bölümü ana pencereye ekleyebilirsiniz.

### Araç Çubukları

Ana menüden Ayarlar Araç Çubuklarını Yapılandır… ögesini kullanarak araç çubuğuna yeni eylemler ekleyebilir veya var olanları kaldırabilirsiniz.

Araç Çubuklarını Yapılandır
Buradan, araç çubuklarını yapılandırabilirsiniz.

Daha fazla bilgi için &kde; Temel Bilgisi içindeki Araç Çubukları bölümünü okuyun.

### Kısayol Düğmeleri

Çeviri sırasında kısayol düğmelerini kullanarak zaman kazanabilirsiniz. Kısayol düğmelerini yapılandırmak için ana menüden Ayarlar Klavye Kısayollarını Yapılandır… ögesini kullanın.

Kısayolları Yapılandır
Buradan, kısayol düğmelerini yapılandırabilirsiniz.

Daha fazla bilgi için &kde; Temel Bilgisi içindeki Kısayollar bölümünü okuyun.

### Genel Öneriler

&kde; için çeviri yapıyorsanız &lokalize; proje dosyasına büyük olasılıkla sahipsinizdir (genelde `index.lokalize` olarak adlandırılmıştır) veya Proje Yeni Proje Oluştur menü ögesini seçtiğinizde sihirbaz diliniz için çeviri dosyalarını indirip projeyi sizin yerinize oluşturacaktır.

Artırılmış üretkenlik için menü ve araç çubuklarına bağımlı olmak yerine klavye kısayollarına alışmanız önerilir. Örneğin, Çeviri Birimleri görünümündeki Tez ara… giriş satırına tez odaklanmak için &Ctrl;L kısayolunu kullanın. Odaklandıktan sonra Sayfa Aşağı’ya basıp süzülen listede gezinmeye başlayın. Süzgeç girdisinde Vazgeç düğmesine basmak, odağı başka bir birimi seçmeden hedef metin alanına geri taşır.

Eğer XLIFF biçimindeki çeviri dosyalarıyla çalışıyorsanız (OpenDocument çevirisi yapıyorsanız bunu kesin kullanırsınız) genişletilmiş durumlar kullanıma açıktır (yeni, gözden geçirme gerekiyor, onaylanmış, vb.). Bunları, araç çubuğundaki Onaylanmış düğmesindeki açılır menüden kullanabilirsiniz. Hazır veya Hazır Değil biçimindeki bir sınıflandırmaya, geçerli iş akışı aşamalarına göre karar verilir (çeviri, gözden geçirme, onay). Sizin için kullanılacak öntanımlı faza, projedeki rolünüze göre karar verilir (proje ayarlarından belirlenir). Her birim, genelde son değiştirilen fazı hakkında bilgi içerir ve her bir faz için onun sahibi dosyaya günlüklenir.

## Projeler

### Genel Notlar

Projeler, &lokalize;’deki ana kavramlardan biridir. Bir proje, yolları, çevirileri olan klasörleri, şablonları ve diğer dosyaları içeren bir dosyayla temsil edilir: Kavram dizini dosyası, otomasyon komut dosyaları, çeviri bellekleri. &lokalize;, yüklü bir proje olmadan bir dosyayı açarsa ana klasörlerde (dört düzeye kadar) bir proje dosyası arar. Alternatif olarak, &lokalize;’yi başlatırken proje dosyasını `--project` bayrağıyla komut satırından belirtebilirsiniz.

Her proje için rolünüzü seçersiniz (çevirmen, gözden geçiren,onaylayan), bu da iş akışı aşamasını etkiler. &lokalize;, düzenlediğiniz dosyaları otomatik olarak alır.

Bir proje düzeyinde bir sözcük kaydırma konumu tanımlamak olanaklıdır. Proje Projeyi Yapılandır… menü ögesini kullanmanız ve ardından Gelişmiş sayfasına gitmeniz yeterlidir.

Çeviri bellekleri (proje dosyaları, sözlük ve betiklerin aksine), çeviri ekibi üyeleri arasında paylaşılmaz; çünkü bunlar kullanıcının ana klasörü altında oluşturulur ve saklanır, yani tüm projeler için çeviri bellekleri aynı klasörde saklanır ve böylece diğer projeler açıldığında kullanılabilir.

### Proje Genel Görünümü Sekmesi

&lokalize;’yi ilk kez başlattığınızda, boş bir Proje Genel Görünümü sekmesini görürsünüz. Proje Genel Görünümü, PO dosyalarınızın çetelesini tutmanıza yardımcı olan bir dosya yöneticisi görünümüdür. &lokalize; süiti, sizi tez çevirmeye başlamanıza ve çevirilerinizi tutarlı yapmanıza yardımcı olacaktır. &lokalize; iş akışı, bir proje oluşturarak/açarak başlayacağınızı varsayar.

Yeni bir proje oluşturmak için Proje Yazılım Çeviri Projesi Oluştur ögesini kullanın. Bu, sizi yeni bir proje oluşturmak için gerekli adımlar ile yönlendirir. Proje menüsünde ayrıca Proje Genel Görünümü, Projeyi Yapılandır, Proje Aç ve Son Kullanılan Projeyi Aç gibi ögeler bulunur.

Proje Genel Görünümü Sekmesi Buradan projenizi yapılandırabilirsiniz.

Proje Genel Görünümü sekmesi, geçerli bir proje için istatistikleri gösteren bir dosya ağacı görüntüler; örneğin, çevrilen birimlerin çeviri yüzdeleri ve son çevirmen gibi. Sizin geçerli &lokalize; penceresinde seçili bir dosyayı yeni bir sekmede açmanıza olanak tanır.

Tümüyle çevrilmiş dosyaları Proje Genel Görünümü’nden ana araç çubuğundaki Tamamlanan Ögeleri Gizle düğmesiyle veya &Ctrl;T öntanımlı kısayoluyla gizleyebilirsiniz.

&lokalize; uygulamasını bir sonraki başlatışınızda, öntanımlı olarak son açılan dosyayı gösterir. Bu davranışı, ayarlardan &lokalize;’yi başlatırken önceden açılan dosyaları geri yükle seçeneğiyle kapatabilirsiniz (Ayarlar&lokalize; Uygulamasını Yapılandır…, Genel sekmesi). Aynı sayfa, içindeki bir sonraki/önceki sekmeye geçtiğinizde &lokalize; davranışını yapılandırmak için kullanılabilir. Sekme listesinde sekme konumlarına göre veya etkinleştirme sıralarına göre ilerlemek olanaklıdır.

## Kavram Dizini

Sırf kopyala yapıştır için çevirisini bulmak daha fazla zaman alacağı için aynı uzun metin dizisini birkaç kez yazmaktan yoruldunuz mu hiç? Artık yalnızca Kavram Dizini görünümünde (sık kullanılan) sözcük dizisini bulmanız ve ardından bir kısayola basarak eklemeniz yeterlidir.

Elbette kavram dizini, önce sözcük dizileriyle doldurulmalıdır. &lokalize;, tüm kavram dizini üzerinde açık bir arama yapılmasına olanak tanıyan kullanışlı bir düzenleyiciye sahiptir.

Sağ alt köşedeki kavram dizini görünümü, geçerli birim için uygun girdileri görüntülüyor
Sağ alt köşedeki kavram dizini görünümü, geçerli birim için uygun girdileri görüntülüyor

## Çeviri Belleği

Çeviri Belleği görünümü, çeviri dosyaları içeren bir klasörü; örneğin, &dolphin; dosyalarını görünüme sürükleyip bırakmanıza olanak tanır. Birkaç dakika içinde, çeviri önerileri birime geçişte kendiliğinden görüntüleneceklerdir. Bir çeviri önerisini dosyaya geçirmek için &Ctrl;1, &Ctrl;2 gibi ilerleyen klavye kısayollarını kullanın.

Çeviri belleğinize projeler eklemek/yönetmek için Araçlar Çeviri Belleğini Yönet seçeneğini kullanın. Buradan `tmx` biçimli dosyalardan veri içe aktarabilir veya veriyi dışa aktarabilirsiniz.

F7 düğmesine basıldığında, çeviri belleğini serbestçe sorgulamanızı sağlayan Çeviri Belleği sekmesi açılacaktır. Bir arama sonucuna tıkladığınızda ilgili dosya ve birim açılır. Projedeki bir dosyayı tez açmak (ve çeviri belleğine eklemek) için Proje Genel Görünümü içinde bakınmak yerine onun adını Dosya maskesi alanına “*” ile yazabilirsiniz.

TM işletkesi, hazır olmayan ve çevrilmemiş olanlar da içerilmek üzere tüm girdileri indeksler. Bu, her arama yapıldığında projedeki her dosyanın taranmasını gerektiren Dosyalar İçinde Ara özelliğinin tümüyle yerini almasını sağlar.

Ayarlardaki Eksik dosyaları yeniden tararken veya kayıp girdiye sağ tıkladığında çeviri belledğinden sil seçeneği işaretliyse eski çeviri belleği girdileri &lokalize; çeviri belleğinden yeniden tarama veya eksik bir girdiye sağ tıklandığında kaldırılır (Ayarlar&lokalize; Uygulamasını Yapılandır…, Çeviri Belleği sayfası).

Geçerli birim için çeviri belleği arama sonuçlarıyla &lokalize;
Geçerli birim için çeviri belleği arama sonuçlarıyla &lokalize;

Toplu Çeviri:

  Çeviri belleği veri tabanından tam uyuşan önerileri kendiliğinden doldurmak için Araçlar Tüm Tam Uyuşan Önerileri Doldur veya Tüm Tam Uyuşan Önerileri Doldur ve Belirsiz Olarak İmle seçeneklerini kullanın.

## Çeviri Eşzamanlama Yetenekleri

Eşzamanlama Kipi (eski adı Birleştirme Kipi), editörlere pek çok zaman kazandırır ve iki veya daha çok çevirmen bir dosya üzerinde çalışıyorsa veya bir yazılımın birkaç dalı için çeviri bakımı gerekiyorsa çok yararlıdır.

&lokalize;, farklı birimlerde tez dolaşıma olanak tanır ve sözcük başına olan farkları görüntüler. Ayrıca &lokalize;’da iki eşzamanlama görünümü vardır — Birincil Eşzamanlama ve İkincil Eşzamanlama. Bunlar eşdeğerdir; ancak iki yazılım dalı bakımını yaparken birincisi çevirileri birleştirmede, ikincisi de çevirileri eşzamanlı tutmada kullanılır.

Çeviriyi yardımcı dosyadan kopyaladıktan sonra (eşzamanladığınızda), bu birimde yapılan sonraki tüm değişiklikler yardımcı dosyaya geri kopyalanacaktır.

### Birleştirme

Eşzamanlama Kipi’nin bir kullanımı da, yapılan işin kalitesinden emin olamadığınızda (yeni) katkıda bulunanlar tarafından yapılan değişiklikleri gözden geçirmektir.

Taban dosyayı açın, değiştirilen sürümünü Birincil Eşzamanlama görünümüne sürükleyip bırakın, farklı olan girdilerde dolaşmak için &Alt;Aşağı Ok Düğmesi veya &Alt; Yukarı Ok Düğmesi kombinasyonlarını kullanın (&kde; uygulamalarında kısayolların tercihlerinize göre düzenlenebileceğini unutmayın).

Çevirideki değişiklikleri birleştirmek için kullanılırken &lokalize;
Çevirideki değişiklikleri birleştirmek için kullanılırken &lokalize;

### Yineleme

Eşzamanlama Kipi, aynı anda iki dalın çevirisinde değişiklik yapmak için de kullanılabilir. Proje seçeneklerinizdeki Dal klasörü yolunu dalın temel klasörüne karşılık gelen yol olarak ayarlayın ve İkincil Eşzamanlama görünümü kendiliğinden daldaki dosyaları açacaktır. Daha sonra, ana dalınızdaki dosyalarda her değişiklik yaptığınızda, bunlar kendiliğinden dala kopyalanacaktır (tabii ki aynı İngilizce diziyi içeriyorsa).

Örneğin, &kde; çevirileri üzerinde çalışıyorsanız trunk’ı `/home/xx/hacking/kde/trunk/l10n-kf5/DİL_ADI` yoluna ve stable’ı da `/home/xx/hacking/kde/branches/stable/l10n-kf5/DİL_ADI` yoluna çıkış yapın. &lokalize; projenizi: `/home/xx/hacking/kde/trunk/l10n-kf5/DİL_ADI/proje.lokalize` olarak oluşturun ve `BranchDir=../../../branches/stable/l10n-kf5/DİL_ADI` olarak ayarlayıp hem trunk ve stable klasörlerindeki değişiklikleri işleyin.

### Alternatif Çeviriler

Her birim, kendisiyle ilişkili birkaç alternatif çeviriye sahip olabilir. Bu tür çeviriler dosya güncellemesi sırasında, kaynak dizisi biraz değiştiğinde ortaya çıkabilir. Bu durumda, eski çeviri (eski) kaynağıyla birlikte alternatif çeviriler listesine taşınır, böylece kaybolmazlar.

Yazılım çevirisi yaparken, çeviri dosyalarını hazırlamak için genellikle gettext araçları kullanılır. Özgün metin değiştiğinde, gettext araçları çeviri dosyalarını günceller ve değiştirilmiş özgün metne sahip girişleri bulanık (veya diğer terminolojide hazır olmayan) olarak imler. Çevirmenlerin tam olarak hangi değişikliklerin yapıldığını görebilmeleri için önceki özgün metni saklarlar. &lokalize; çevirmenin hayatını kolaylaştırır ve Alternatif Çeviriler görünümünde özgün metnin değiştirilen kısımlarını vurgular.

&lokalize; çevirinin son gözden geçirilmesinden bu yana özgün metinde değiştirilen kısımların vurgularken
&lokalize; çevirinin son gözden geçirilmesinden bu yana özgün metinde değiştirilen kısımların vurgularken

## Dış Araçlar

### Pology

Pology yapılandırma sayfasını kullanarak, Pology uygulaması ile etkileşimi yapılandırabilirsiniz. Yapılandırma penceresini açmak için Ayarlar&lokalize; Uygulamasını Yapılandır…’ı seçin.

Daha fazla bilgi için lütfen Pology ana sayfasına başvurun.

### LanguageTool

LanguageTool, çeviri birimleriniz için yazım ve dilbilgisi denetimi sunar.

LanguageTool yapılandırma sayfasını kullanarak, kendi özel LanguageTool sunucunuzu yapılandırabilirsiniz. Yapılandırma penceresini açmak için Ayarlar&lokalize; Uygulamasını Yapılandır…’ı seçin.

LanguageTool denetleme yeteneklerinden yararlanmak için Düzen Bu Birimi LanguageTool ile Denetle menü ögesini veya&Ctrl;J kısayolunu kullanın.

Daha fazla bilgi için lütfen LanguageTool ana sayfasına başvurun.

## Katkıda Bulunanlar ve Teşekkürler

&lokalize;

Program telif hakkı © 2007–2015, Nick Shaforostoff shaforostoff@kde.ru

Bazı kodlar, &lokalize; programının atası olan KBabel’den alınmıştır.

Belgelendirme telif hakkı© 2007–2009 Nick Shaforostoff shaforostoff@kde.ru

Yazar:

- Nick Shaforostoff shaforostoff AT kde.ru; Shankar Prasad svenkate AT redhat.com; Sweta Kothari swkothar AT redhat.com

Daha fazla ayrıntı için &lokalize; ana sayfasını ziyaret edin.

Çeviri: Emir SARI emir_sari@icloud.com

&underFDL; &underGPL;

&documentation.index;